Enflasyon, mal ve hizmet fiyatlarının genel seviyesinin sürekli olarak artması ve buna bağlı olarak paranın satın alma gücünün azalmasıdır. Türkiye’de enflasyon, Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından her ay açıklanan Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) ile ölçülür.
TÜFE nasıl hesaplanır?
TÜİK, hanelerin harcama alışkanlıklarını temsil eden bir “sepet” belirler. Sepette gıda, giyim, konut, ulaştırma, sağlık, eğitim, lokanta-otel gibi gruplar ve bunların altında yüzlerce ürün ve hizmet bulunur. Her grubun ağırlığı, hanelerin bütçesindeki payına göre belirlenir. Fiyatlar her ay derlenir ve sepetin toplam maliyetindeki değişim hesaplanır. Veri, takip eden ayın 3’ünde saat 10.00’da açıklanır.
Aylık, yıllık ve ortalama enflasyon
- Aylık enflasyon: Fiyatların bir önceki aya göre değişimi.
- Yıllık enflasyon: Fiyatların bir önceki yılın aynı ayına göre değişimi; en çok takip edilen göstergedir.
- On iki aylık ortalama: Son 12 ayın endeks ortalamasının bir önceki 12 aya göre değişimi; kira artış sınırları gibi bazı hesaplamalarda kullanılır.
Çekirdek enflasyon ve ÜFE
Çekirdek enflasyon, fiyatı oynak olan enerji, gıda, alkollü içecek, tütün ve altın gibi kalemlerin çıkarıldığı göstergedir; fiyat artışlarının kalıcılığını anlamak için izlenir. Üretici Fiyat Endeksi (ÜFE) ise üreticilerin maliyetlerindeki değişimi gösterir ve tüketici fiyatlarına yansıyabilecek baskıların öncü sinyali sayılır.
Enflasyonun nedenleri
- Talep enflasyonu: Harcamaların üretim kapasitesinden hızlı artması.
- Maliyet enflasyonu: Enerji, hammadde ya da ücret maliyetlerinin artması.
- Kur geçişkenliği: Yerel paranın değer kaybının ithal ürün fiyatlarını yükseltmesi.
- Beklentiler: Fiyatların artacağı beklentisinin fiyatlamaları ve ücret taleplerini etkilemesi.
Reel getiri nasıl hesaplanır?
Bir yatırımın gerçek kazancını görmek için nominal getiriyi enflasyondan arındırmak gerekir:
Reel getiri = (1 + nominal getiri) ÷ (1 + enflasyon) − 1
Örneğin yıllık yüzde 45 nominal getiri sağlayan bir yatırım, aynı dönemde enflasyon yüzde 35 ise reel olarak yaklaşık yüzde 7,4 kazandırmıştır.
Enflasyon piyasaları nasıl etkiler?
Beklentiden yüksek enflasyon, merkez bankasının faizleri yüksek tutacağı ya da artıracağı beklentisini güçlendirir. Bu durum tahvil faizlerini, kurları ve borsayı etkiler. ABD enflasyon verileri ise Fed beklentileri üzerinden dolar, altın ve kripto paralarda sert hareketlere yol açabilir.
Sık sorulan sorular
Dezenflasyon ile deflasyon farkı nedir?
Dezenflasyon, enflasyonun düşmesi yani fiyatların daha yavaş artmasıdır. Deflasyon ise fiyatların genel seviyesinin düşmesidir.
TCMB’nin enflasyon hedefi nedir?
TCMB’nin orta vadeli enflasyon hedefi yüzde 5’tir; yıl sonları için ise ara hedefler açıklanır. Güncel ekonomi gelişmelerini ekonomi haberleri sayfamızda bulabilirsiniz.
Diğer temel kavramlar için Kripto ve Borsa Sözlüğü sayfamıza göz atabilirsiniz.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz. Detaylı bilgi için Yasal Uyarı sayfamızı inceleyebilirsiniz.
İlgili Haberler
Fed nedir? FOMC faiz kararları neden tüm piyasaları etkiler?
Politika faizi nedir? Merkez Bankası faiz kararı piyasaları nasıl etkiler?
Gram altın nasıl hesaplanır? Ons altın ile gram altın farkı
BIST 100 nedir? Endeks nasıl hesaplanır, hangi hisseler var?
Halka arz nedir? Halka arza nasıl katılınır, dağıtım nasıl yapılır?
Temettü nedir? Temettü verimi nasıl hesaplanır, stopaj ne kadar?
