Likidasyon (tasfiye), kaldıraçlı bir pozisyonda zarar teminatı eritecek seviyeye geldiğinde borsanın pozisyonu yatırımcının yerine zorla kapatmasıdır. Kripto paralarda sık duyulan “1 milyar dolarlık pozisyon tasfiye edildi” gibi başlıklar, bu zorunlu kapanışların toplamını anlatır. Likidasyon olduğunda yatırımcı, pozisyon için ayırdığı teminatın tamamını ya da büyük kısmını kaybeder.
Likidasyon nasıl gerçekleşir?
Vadeli işlem ve marjin hesaplarında yatırımcı, pozisyonun tamamını değil yalnızca bir kısmını teminat (marjin) olarak yatırır. Örneğin 10x kaldıraç kullanan biri, 10.000 dolarlık pozisyon için 1.000 dolar teminat ayırır. Fiyat ters yöne hareket ettikçe zarar bu teminattan düşülür.
Borsalar, teminatın belirli bir alt sınırın (bakım marjini) altına inmesine izin vermez. Bu sınıra ulaşıldığı anda sistem pozisyonu piyasa fiyatından kapatır. Pozisyonun kapandığı bu seviyeye tasfiye fiyatı (likidasyon fiyatı) denir.
Örnek hesap: 10x kaldıraçta tasfiye fiyatı
Bitcoin 100.000 dolarken 10x kaldıraçla long pozisyon açtığınızı düşünün. Kaldıraç 10 kat olduğu için fiyattaki her yüzde 1’lik düşüş, teminatınızda yaklaşık yüzde 10’luk kayıp anlamına gelir. Fiyat yaklaşık yüzde 10 düştüğünde teminat neredeyse tamamen erir; bakım marjini ve işlem ücretleri nedeniyle tasfiye genellikle bundan biraz önce, kabaca 90.500–91.000 dolar bandında gerçekleşir.
Aynı işlemi 50x kaldıraçla yapan biri için ise yüzde 2’nin altındaki bir düşüş yeterlidir. Kaldıraç yükseldikçe tasfiye fiyatı giriş fiyatına yaklaşır.
Long ve short tasfiyesi
- Long tasfiyesi: Yükseliş beklentisiyle açılan pozisyonlar, fiyat düştüğünde tasfiye olur. Sert düşüş günlerinde tasfiyelerin büyük kısmı long tarafındadır.
- Short tasfiyesi: Düşüş beklentisiyle açılan pozisyonlar, fiyat yükseldiğinde tasfiye olur. Ani yükselişlerde görülen “short squeeze” bu zincirleme kapanışların sonucudur.
Tasfiye dalgası (kaskad) neden fiyatı daha da düşürür?
Tasfiye edilen bir long pozisyon, piyasaya satış emri olarak gider. Fiyat düştükçe yeni pozisyonların tasfiye seviyesine ulaşılır ve bunlar da satış olarak piyasaya eklenir. Bu zincirleme etki, kısa sürede yüzde 5–10’luk sert hareketlere yol açabilir. Özellikle fonlama oranlarının yüksek olduğu, piyasanın tek yönlü pozisyonlandığı dönemlerde tasfiye dalgası riski artar.
İzole ve çapraz marjin farkı
İzole marjinde yalnızca o pozisyona ayrılan teminat risk altındadır; tasfiye olursa kayıp bu tutarla sınırlı kalır. Çapraz (cross) marjinde hesaptaki tüm bakiye teminat olarak kullanılır. Bu, tasfiyeyi geciktirebilir ama tasfiye olduğunda hesabın tamamı etkilenebilir.
Likidasyondan korunmanın yolları
- Düşük kaldıraç kullanmak ya da hiç kullanmamak.
- Pozisyon açarken zarar durdur (stop-loss) emri girmek; böylece tasfiyeden önce kontrollü çıkış yapılır.
- Pozisyon büyüklüğünü toplam sermayenin küçük bir kısmıyla sınırlamak.
- Tasfiye fiyatını işlem öncesinde görmek ve önemli destek seviyelerinin üzerinde tutmak.
- Yüksek oynaklık beklenen dönemlerde (Fed kararları, enflasyon verileri) pozisyonu küçültmek.
Sık sorulan sorular
Likidasyon olursa borçlanır mıyım?
Kripto borsalarının çoğu sigorta fonu ve otomatik kapanış sistemleriyle kaybı teminatla sınırlar. Yine de aşırı hızlı hareketlerde ek kayıp riski borsa kurallarına göre değişebilir; kullandığınız platformun koşullarını okumak gerekir.
Tasfiye verileri nereden takip edilir?
Coinglass gibi veri platformları borsalardaki toplam long ve short tasfiyelerini saatlik ve günlük olarak yayımlar. Trader Haber’de büyük tasfiye günlerini Bitcoin haberleri başlığı altında takip edebilirsiniz.
Spot alımda likidasyon olur mu?
Hayır. Kaldıraç kullanmadan, parasını ödeyerek kripto para alan biri fiyat düşse bile tasfiye edilmez; varlık hesabında kalmaya devam eder.
Diğer temel kavramlar için Kripto ve Borsa Sözlüğü sayfamıza göz atabilirsiniz.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz. Detaylı bilgi için Yasal Uyarı sayfamızı inceleyebilirsiniz.
İlgili Haberler
Piyasa değeri (market cap) nedir? Nasıl hesaplanır?
Kripto cüzdan nedir? Soğuk ve sıcak cüzdan farkı, güvenli kullanım
Altcoin nedir? Bitcoin dışındaki kripto paralar ve altcoin sezonu
Bitcoin ETF nedir? Spot kripto ETF’ler nasıl çalışır?
Stablecoin nedir? USDT ve USDC nasıl çalışır, riskleri neler?
Bitcoin halving nedir? Bir sonraki halving ne zaman?
